مقدمهای جدی که باید خوانده شود بیماریهای قلب و عروق نهتنها شایعترین علت مرگ در جهان هستند، بلکه بخش بزرگی از ناتوانیها، هزینههای درمانی و کاهش کیفیت زندگی را نیز به خود اختصاص دادهاند. نکته نگرانکننده این است که بسیاری از بیماران سالها قبل از بروز علائم جدی، در مسیر بیماری قرار گرفتهاند اما هیچ هشداری دریافت نکردهاند.
قلب عضوی نیست که ناگهان بیمار شود؛ بیماریهای قلبی نتیجه زنجیرهای از عوامل بههمپیوستهاند:سبک زندگی،تغذیه، ژنتیک، استرس، بیماریهای زمینهای و بیتوجهی به علائم اولیه.
این مقاله با هدف آموزش عمیق، کاربردی و قابلفهم نوشته شده تا هم برای عموم مردم مفید باشد و هم برای سایت پزشکی «پزشکان یار» بهعنوان یک محتوای مرجع قابل استناد.
قلب و سیستم گردش خون؛نگاهی دقیقتر
قلب یک پمپ عضلانی هوشمند است که بهطور متوسط روزانه بیش از ۱۰۰ هزار بار میتپد و حدود ۷ هزار لیتر خون را در بدن به گردش درمیآورد. کوچکترین اختلال در این سیستم، میتواند تعادل حیاتی بدن را بر هم بزند. سیستم قلبیعروقی شامل: قلب عروق کرونری سرخرگها سیاهرگها مویرگها است و هر کدام نقش حیاتی غیرقابل جایگزین دارند.
۱. بیماری عروق کرونر قلب (CAD) – ریشه اکثر فاجعهها
بیماری عروق کرونر دقیقاً چیست؟این بیماری زمانی رخ میدهد که رگهای تغذیهکننده قلب بهتدریج تنگ یا مسدود میشوند. علت اصلی این انسداد، فرآیندی تدریجی و خاموش به نام آترواسکلروز است.
آترواسکلروز؛ دشمن آرام
این فرآیند معمولاً از جوانی آغاز میشود:
آسیب به لایه داخلی رگ
نفوذ LDL (کلسترول بد)
تجمع سلولهای التهابی
تشکیل پلاکهای چربی
کاهش انعطافپذیری رگ
و در نتیجه باعث کاهش خونرسانی به قلب، بهخصوص هنگام فعالیت آن می شود.
علائم بیماری عروق کرونر
درد یا فشار قفسه سینه
تنگی نفس
خستگی زودرس
احساس سنگینی یا سوزش
نبود درد به معنای نبود بیماری نیست.
۲. سکته قلبی؛ پایان یک مسیر اشتباه
سکته قلبی چگونه اتفاق میافتد؟
زمانی که پلاک چربی داخل رگ پاره میشود:
لخته خون تشکیل میشود
مسیر رگ بسته میشود
اکسیژن به قلب نمیرسد
بافت قلب میمیرد
چرا زمان حیاتی است؟
هر دقیقه تأخیر = مرگ بیشتر سلولهای قلبی به همین دلیل است که اصطلاح«Time is Muscle» استفاده میشود.
علائم کلاسیک و غیرکلاسیک کلاسیک:
کلاسیک:
درد شدید قفسه سینه
تعریق سرد
تنگی نفس
غیرکلاسیک (بهویژه در زنان و دیابتیها):
تهوع
ضعف شدید
درد معده
اضطراب ناگهانی
۳. نارسایی قلبی؛ بیماری مزمن، اما قابل کنترل
نارسایی قلبی یعنی چه؟ قلب هنوز میتپد، اما کارایی لازم را ندارد.
دلایل اصلی:
سکته قلبی قدیمی
فشار خون کنترلنشده
بیماری دریچهای مصرف الکل
عفونتهای ویروسی قلب
علائم پیشرفته
تنگی نفس شبانه
ورم پا
افزایش وزن ناگهانی
کاهش توان فعالیت
۴. آریتمیهای قلبی؛ وقتی ضربان از نظم خارج میشود سیستم الکتریکی قلب قلب دارای سیستم الکتریکی دقیقی است. هر اختلال در این سیستم، میتواند ریتم قلب را بر هم بزند.
خطرات آریتمی
سکته مغزی
غش
مرگ ناگهانی
فیبریلاسیون دهلیزی
شایعترین و خطرناکترین آریتمی که اغلب بدون علامت واضح است.
۵. فشار خون بالا؛ قاتل خاموش واقعی
فشار خون بالا:
دیواره قلب را ضخیم میکند
رگها را تخریب میکند
احتمال سکته را چند برابر میکند
و اما بدترین بخش آن این است که بیشتر بیماران هیچ علامتی ندارند.
۶. تغذیه؛ جایی که بیماری شروع یا متوقف میشود
تغذیه ناسالم:
افزایش چربی خون
التهاب مزمن
آسیب عروقی
تغذیه سالم:
کاهش فشار خون
کاهش التهاب
افزایش عمر قلب
۷. تشخیصهای پیشرفته
اکوکاردیوگرافی تخصصی
سیتی آنژیوگرافی
MRI قلب
تستهای ژنتیکی
۸. درمانهای مدرن قلب
دارویی:
استاتینها
داروهای ضدانعقاد
کنترلکننده ریتم
تهاجمی:
آنژیوپلاستی
استنت دارویی
جراحی بایپس
۹. پیشگیری؛ مهمترین بخش مقاله
اگر این ۵ اصل رعایت شود:
1. تغذیه سالم
2. ورزش منظم
3. ترک سیگار
4. کنترل استرس
5. چکاپ منظم
بیش از ۶۰٪ بیماریهای قلبی اتفاق نمیافتد.
و در آخر باید گفت قلب عضو جایگزینناپذیر بدن است. بسیاری از بیماریهای قلبی قبل از آنکه کشنده شوند، قابل شناسایی و کنترل هستند. آگاهی، پیشگیری و پیگیری پزشکی، سه ستون نجات قلباند.
